1. drög - Mat efnahagsmála í febrúar 2009

 

 

Mat efnahagsmála í febrúar 2009

 

 

Hvað sögðu hagspár fyrir bankahrunið og hvað segja hagspár núna:

 

	Fyrir bankahrun	Fyrir bankahrun	Eftir bankahrun	Eftir bankahrun
	2009	2010	2009	2010
Einkaneysla	-7,7	-7,8	-25,2	-4,3
Fjármunamyndun	1,3	1,8	-28,9	10,8
Þjóðarútgjöld	-3,3	-2,7	-20,3	-0,4
Verg landsframleiðsla	-2,0	-1,9	-9,9	-0,8
Viðskiptajöfnuður	-13,3	-10,7	0,1	0,2
Atvinnuleysi	3,2	4,2	9,4	9,8

Heimild: Peningamál 2008-2 og 2009-1

 

 

Bankahrun og kreppa hafið valdið miklum búsifjum:

 

Einkaneyslan hefur hríðfallið svo og önnur eftirspurn s.s. fjárfestingar

• Mikill samdráttur í þjóðarframleiðslu eða um 10% 2009
• Neikvæð áhrif gengis á efnahagsreikninga fyrirtækja
• Skellur gagnvart  lífeyrissjóðum og sparnaði (peningamarkaðsjóðir o.s.fr.)
• Mikil neikvæð auðsáhrif gegnum hlutabréf og húsnæðisverð
• Aðgengi að lánsfé óviðunandi
• Kaupmáttur ráðstöfunartekna hefur dregist saman

 

Áhrif á fjárfestingar, íbúðabyggingar og atvinnustig

• Hærri fjármagnskostnaður vegna hás vaxtastigs innanlands og áhættuþóknunar á erlend lán

• Nær alger þurrð á langtímafjármagni
• Lækkun á raunfasteingaverði og mikið af óseldum/ónotuðum eignum
• Mikil aukning atvinnuleysis og minnkandi atvinnuþátttaka

 

 

Stöðumat

 

·        Verðbólgan jókst mjög hratt frá miðju ári 2007 og nær hámarki í byrjun þessa árs

·        Flest bendir til verðbólgan muni lækka á næstu mánuðum eins hratt og hún jókst og verða um 5% á seinustu mánuðum þessa árs og um 2,5% á 1. ársfjórðungi 2010

·        Nokkur atriði sem valda því að mjög hratt dregur úr verðabólgu á næstu mánuðum:

ü      Áhrif af gengisfallinu er að fjara út og gengisþróun næstu mánaða verður hagstæðari

ü      Vaxandi framleiðsluslaki vegna minnkandi heildareftirspurnar í hagkerfinu

ü      Hagstæðari launaþróun næstu mánuði og þrýstingur vegna vaxandi atvinnuleysis

ü      Húsnæðisverðbólgan er liðin hjá og nafnverð íbúðahúsnæðis kann jafnvel að lækka

 

Þetta gefur tilefni til hraðrar lækkunar stýrivaxta þar sem undirliggjandi verðbólga er að hverfa úr kerfinu en líta verður til gengisþróunar í þessu samabandi.    Vaxtastig á langtímalánum mun mjög mótast af aukinni lánsfjárþörf hins opinbera á næstu misserum.

 

Í þeim hagspám sem lagðar hafa verið fram er gengið út frá því að gengi krónunnar muni styrkjast á næstunni.  Bent er á að gengið er núna langt undir langtímajafnvægisgengi og raungengi krónunnar er jafnframt mjög lágt.  Erfitt er þó að leggja mat á þróun gengis næstu mánuði m.a. vegna gjaldeyrishafta.  Miklu máli skiptir í þróun gengis að gjaldmiðlastraumar til landsins séu með eðlilegu móti og í takt við verðmæti útflutnings vöru og þjónustu.  Þá skiptir lykilmáli að það takist að losa þá hengju sem yfir er og felst í skuldabréfum í eigu útlendinga án þess að gengisstraumar snúist á verri veg og valdi frekari lækkun gjaldmiðilsins.

 

Þá munu viðskiptakjör versna á þessu ári um 3-4% en rýrnun viðskiptakjara nam milli 7-8% á seinasta ári.  Þessi skarpa rýrnun á viðskiptakjörum gerir stöðu þjóðarbúskaparins enn verri en ella.

 

Atvinnuleysi hefur aukist mjög hratt á seinustu mánuðum og mun aukast áfram út þetta ár.  Skv. spá SÍ frá 29. jan. sl. mun atvinnuleysi verða í 9,4% á þessu ári og fara í tæplega 10% árið 2010.

 

Mikill halli er að myndast í rekstri hin opinbera og gæti hallinn numið allt að 200 ma.kr. á þessu ári.  Skuldastaða ríkisins mun því versna stórlega, bæði vegna rekstrarhallast en einnig vegna byrða sem leiða af bankahruninu.  Ekki liggja fyrir endanlegar tölur um upphæð skulda fíkins en skv. Bráðabirgðatölum  gætu skuldirnar numið allt að ........en eignir munu koma á móti þannig að hreinar skuldir gætu numið.......

 

Að ofansögðu má sjá að neikvæðir þættir í efahagsþróuninni eru mun stærri en jákvæðir þættir.

Neikvæðir þættir:

·        Mjög verulegur samdráttur í þjóðarframleiðslu á þessu ári eða um 10%

·        Mjög skart hefur dregið úr einkaneyslu á seinustu mánuðum 2008 og því er spá að einkaneyslan muni dragast saman um fjórðung á þessu ári.

·        Mikill samdráttur verður í fjárfestingum eða nærri 30% á þessu ári, þetta á við alla liði fjármunamyndunar, hjá atvinnuvegunum er því spáð að samdrátturinn verði um32% og að fjórðungs samdráttur verði í fjárfestingum hins opinbera og í íbúðabyggingum.

·        Atvinnuleysi mun aukast hratt og verða milli 9-10% af vinnuafli á þessu ári

·        Viðskiptakjör halda áfram að rýrna þar sem verð á helstu útflutningsafurðum (fiskafurðir og ál) lækkar meira en verð á mikilvægum erlendum aðföngum

·        Mjög vaxandi skuldasöfnun hins opinbera

 

Jákvæðir þættir:

·        Hratt lækkandi verðbólga og mikil lækkun stýrivaxta

·        Raungengi verður lágt sem styrkir samkeppnisstöðu okkar út á við

·        Vöru og þjónustujöfnuður verður jákvæður upp á 10% af VLF og viðskiptajöfnuðurinn í jafnvægi á þessu ári

·        Gengið mun styrkjast

·        Lægri vextir á alþjóðamarkaði

·        Verð á ýmsum erlendum aðföngum verður til muna lægra en á seinasta ári

 

Heimshagkerfið:

Í kjölfar bankakreppunnar hafa hagvaxtarhorfur á þessu ári versnað til muna.  Mestur verður samdrátturinn í þróuðum iðnríkjum þ.m.t. helstu viðskiptalöndum Íslendinga.  Nokkuð minna mun draga úr hagvexti að tiltölu í þeim löndum sem hagvöxtur hefur verið öflugastur s.s. í Kína og Indlandi.  Töluert dregur úr heimsverslun vegna minnkandi eftirspurnar og hefur það neikvæð áhrif á verð helstu úrflutningsafurða okkar.  Þá kann samdráttur í ráðstöfunartekjum og almennri eftirspurn að hafa neikvæð áhrif á útflutning þjónustu s.s. tekjur af erlendum ferðamönnum. Mikið dregur úr verðbólgu og  vextir fara lækkandi en vaxtaálag lánastofnana hefur almennt hækkað mjög. Stýrivextir seðlabanka eru víðast í sögulegu lágmarki.

 

Samanburður á hagvaxtarspám helstu viðskiptalanda Íslendinga frá því haustið 2008 og í janúar 2009

 

Í %	2009	2010	2011
Spá VLF í helstu viðskiptalöndum fyrir hrun	1,05	2,07	2,36
Spá VLF eftir hrun í helstu viðskiptalöndum	-0,88	1,08	2,26
Verðbólguspá haust 08	2,6	1,96	2,0
Verðbólguspá jan.09	1,23	1,8	2,35

Heimild: Seðlabanki Íslands