INNGANGUR:
Flestir séu sammála um að hafa hér þjóðfélag, sem byggir á viðhorfum, þar sem við tökum tillit til náungans, veitum honum stuðning í mótlæti. Það er kallað velferðarþjóðfélag þegar Ríkið tekur að sér að byggja öryggisnet fyrir þegnana. Við erum öll sammála um að ríkið sé fyrir almenning, þ.e. alla þegna þessa lands? Við verðum að hafa Ríki þegnana!
(Það er nú svo undarlegt að andstæðingar Sjálfstæðisflokksins hamra stöðugt á að Sjálfstæðisflokkurinn sé á móti velferðarþjóðfélaginu og flokkurinn beinlínis hafi það á stefnuskrá sinni að leggja velferðarþjóðfélagið niður. Þeir hafa náð árangri, því fleiri og fleiri kjósendur trúa þessum.)
Þegar menn settu í stjórnarskrár hlutverk Ríkisins um miðja 19.öldina höfðu sumir áhyggjur af að Ríkið gæti orðið það umsvifamikið að það yrði í sjálfu sér markmið Stjórnsýslunnar að láta það dafna. Það aftur leiðir til þess að frelsi einstaklingsins verður takmarkað og hamli þróun er komi þegnunum til góða.
Ríki þegnana fór út í atvinnurekstur, þ.e. stofnaði opinber fyrirtæki. Þetta hafa flestir verið sammála um að leggja af en það hefur gengið afar illa. Nú í dag erum við meiri umsvif hins opinbera en í nokkurn annan tíma.
Til að Ríkið geti starfað þarf stjórnsýslu og eftirlitsstofnanir til að tryggja að farið sé eftir lögum og reglum.
UM STJÓRNSÝSLUNA:
Stjórnsýslunni ber að hafa það sem markmið að haga gjörðum sínum þannig að það komi öllum til góða enda er þetta frumskilda Ríkisins. Ef við erum sammála um að umsvif Ríkisins minnki eða þeim haldið í skefjun verðum við að svara því hvaða verkefni Ríkið hafi á sinni könnu og hvað ekki!
Ríkið eða stjórnsýslan á að sjá til að allir fái grunnmenntun, að það sé haldið uppi lög og reglu í landinu, að innviðir (infrastukur) þjóðfélagsins sé til staðar og virki sem best og þannig að það hámarki þá fjármuni sem til Ríkisins eru lagðir. Að sjá til þess að atvinnulífið hafi þann jarðveg að það geti dafnað og skapað verðmæti sem þegnarnir njóti og að þar með geri mögulegt fyrir þegnana að greiða fyrir starfsemi Ríkisins.
Mikilvægt er að opinber stjórnsýsla sé í þeirri aðstöðu að geta haft í sinni þjónustu þá allra færustu starfsmenn hver á sínu sviði. Það á ekki að svelta stjórnsýsluna þannig fjárhagslega að ekki sé hægt að skipa hana þeim færustu. Frekar kvalitet en ekki kvantitet.
Stór þáttur opinberar stjórnsýslu er utanríkismál. Tengsl okkar við önnur ríki. Þessi liður hefur verið gagnrýndur og má eflaust hagræða hér á þessu sviði. Hvað viljum við þegnarnir leggja hér mikið af mörkum? Hvað fá þeir í staðinn? Meiri útfluttningstekjur? E.t.v. væri meiri sátt um þennan málaflokk ef stjórnsýslan væri gegnsæ og það væri skýrt fyrir þegnunum hvernig það kemur þeim til góða?
Stjórnsýslan á ekki að hafa möguleika að fara fram úr fjárlögum. Forsvarsmenn verða að axla ábyrgð og á einhvern hátt finna fyrir þeirri ábyrgð, e.t.v. að missa starfið.
Stjórnsýslan þarf að vera ópólitísk þannig að menn í stjórnsýslunni taki umframallt faglegar ákvarðanir eftir þeim pólitísku stefnu sem er sett upp á hverjum tíma af til þess kjörnu pólítískum fulltrúum.Forðast að inn í stjórnsýslunni sé verið að slá pólitískar keilur og þar með ekki verið að taka faglegar ákvarðanar.
UM EFTIRLITSSTOFNANIR:
Eftirlitsstofnanir. Flestir eru sammála um að það þurfi að hafa eftirlit með hinum ýmsu þáttum samfélagsins og er það í þágu þegnana þegar þessum stofnunum tekst að rækja sitt hlutverk á skilvirkan og faglegan hátt, einnig á sem hagkvæmastan hátt.
Það sem hefur vantað er eftirlit með hinu opinbera. Dæmi: Vegagerðin skipuleggur og byggir vegi, göng og brýr án þess að nokkur stofnun fer yfir þeirra vinnu. Miklir fjárhagslegir og öryggislegir þættir eru undir!
Það er betra að viðkenna að við þurfum eftirlitsstofnanir og líta á það sem tækifæri að koma þeim í það horf að þær skili sínu hlutverki, heldur en að einblína á að leggja þær niður, sem verður aldrei gert.
Þær stofnanir sem mönnum kemur fyrst í hug er Samkeppnisstofa og Fjármálaeftirlit. En þessar stofnanir eru mýmargar og hafa ólík hlutverk. Matvælaeftirlit, lyfjaeftirlit, bifreiðaeftirlit(sem er einkafyrirtæi í dag) ......osfr.
Spurningin er hvort Fjármálaeftirlitið hefði komið í veg fyrir "bankahrunið" ef það hefði haft meiri fjármuni að spila úr og þar með valið hæfara starfsfólk, haft regluverk sem var skilvirkara?
Löggjafinn þarf að hafa skýrar og einfaldar reglur um markaðinn, fyrir þá sem starfa í markaðnum og þá sem eiga að hafa eftirlit með að það sé virk samkeppni! Það er kaldhæðnislegt að samkeppni á Íslandi hefur farið minnkandi eftir að eftirlit með samkeppni var sett á. Hvað segir þetta um eftirlitsstofnanir, lögin, regluverkið eða framkvæmdina? Eða okkur þegnana?
HVAÐ Á AÐ GERA TIL ÞESS AÐ VIÐ VERÐUM SAKEPPNISHÆFARI ?:
Draga úr umsvifum hins opinbera, trimma stjórnsýsluna, trimma eftirlitsstofnanir!!
Hvað er átt við að trimma? Það gera þessar stofnanir skilvirkari, draga úr umsvifum Ríkisins.
Lausnir:
- 1. Ef allir greiddu t.d. ákveðinn hluta af tekjum beint í tryggingasjóð heilbryggðismála væri óþarfi að hafa heilbryggðismál á fjárlögum.
- 2. Stjórnsýslan skal hafa það viðhorf, fyrst og síðast, að það er verið að þjóna þegnunum. Þetta þarf sífellt að endurtaka og brýna fyrir þeim er eiga að þjóna þegnunum og vinna í Stjórnsýslunni.
- 3. Á stjórnsýslan að koma að reksri fyrirtækja sem eru í eign Ríkisins eða á þessi rekstur að heyra beint undir Alþingi, þannig að stjórnsýslan hafi ekki hag af því að Ríkið sé í fyrirtækjarekstri?
- 4. Þegnarnir geta skipt út, þeim er bera ábyrgð á lögjafasamkominni og framkvæmdavaldinu, ef menn haga sér illa. En það virðist lítil viðspirna í auknum umsvifum Ríkisins. Þar virðast þegnarnir harla ráðalausir. Þetta er umhugsunarefni, hvernig hægt er að breyta þessu? Á að setja í Stjórnarskrána að Ríkið megi ekki hafa umsvif sem nemi meira en ákveðnu hlutfalli af þjóðarframleiðslu?
- 5. Kostnaðarvitund í stjórnsýslunni. Vita starfsmenn og stjórnendur hvað hlutirnir kosta, t. d á sjúkrastofnunum? Þarf ekki að breyta viðhorfum?
- 6. Stjórnsýslan þarf að starfa eftir skýrum reglum, vera gagnsæ, þannig er hægt sé að hafa eftirlit með stjórnsýslunni.
- 7. Hvernig er árangur stjórnsýslunar mælt? Er hægt að mæla hana?
Aðrar spurningar:
- A. Þegnar landsins fá mjög misvísandi skilaboð frá stjórnamálamönnum um opinberan rekstur versus einkarekstur. Getur verið að stjórnsýslan hafi beinlínis hag af því að það sé sem umfangsmestur opninber rekstur?
- B. Á opinber rekstur einhverntíma rétt á sér?
- C. Hafa þeir er starfa í stjórnsýslunni pólitísk áhrif umfram aðra þegna, þ.e. að viðhalda Ríkinu og stækkun þess?
- D. Einkarekstur og opinber rekstur. Mikill misskilningur í meðal þegnanna um merkingu orðsins, "einkarekstur". Þegnarnir trúa því að ef eitthvað er einkavætt er verið að taka frá þeim þjónustu er var veitt ókeypis af Ríkinu og einkaaðilarnir, er taka við, veiti þessa þjónustu ekki ókeypis eða þá verulega skerta. Að einkaaðilarnir stórgræði á einkavæðingunni. Það er óþolandi hvernig fréttamenn og pólitíkusar snúa oft út úr þessu hugtaki. Halda pólitíkusarnir etv að það hljómi vel fyrir einhvern hóp kjósenda?
- E. Ber Stjórnsýslunni að standa vörð um tjáningarfrelsið?
- F. Er mikil aukin sérfræðiþekking innan stjórnsýslunar, með flóknara þjóðfélag, hindrun fyrir kjörna fulltrúa þegnana að hafa yfirsýn og skilning á hvað er að gerast, hvað er rétt að gera. Er að myndast gjá milli þessara hópa?