Fyrstu skref sem taka þarf nú strax:
• Mat á efnahagsreikningum bankanna og frágangur þeirra er frumforsenda þess að hægt sé að hefja uppbyggingu kerfisins. Sífelldur dráttur hefur verið á þeim frágangi
• Semja þarf við eigendur eða útgefendur „jöklabréfa" um að halda þeim inni í ISK um tiltekinn tíma
• Semja þarf við lánardrottna gömlu bankanna þriggja, sérstkalega í tilviki Landsbankans, um aðkomu þeirra að nýju bönkunum með hlutafjáreign í stað tapaðra útlána, sem þeir lánuðu bönkunum. Það mun flýta endurreisn íslenska bankakerfisins og opna miklu fyrr en ella möuleika til einhverrar erlendrar lántöku, sem er mikilvægt til að geta þjónað þörfum helstu fyrirtækja á Íslandi án þess þó að vera að fjármagna stórfelld fyrirtækjakaup þeirra erlendis. Forsenda öflugrar útlánaststarfsemi fyrir íslenskt atvinnulílf er að endurvinna traust erlendra banka og fjárfesta. Til þess gæti verið snjallt að stofna sérstakan starfshóp, sem starfi fyrir alla íslensku bankana þrjá sem og „gömlu" bankana og aðra hagsmunaaðila þannig að samræmis sé gætt og samhæfing tryggð. Síðan færist þessi starsfsemi aftur inní bankana hvern um sig smátt og smátt. Lántökur erlendis án ríkisábyrgðar verða ekki færar á næstunni og jafnvel mjög torveldar þó ríkisábyrgð fylgi. Slíkur starfshópur ætti að hafa skýr markmið og tímalínu og ekki vera of fjölmennur
• Heildaryfirsýn vantar yfir markaðinn hér á landi í dag og um hvernig tekið er á málum í gegn um skilanefndir sem og inni í nýju bönkunum. Vera kann nauðsynlegt að sérstök samhæfing sé vegna þessa í heild meðan kúfurinn er tekinn af þessari kerfisbreytingu
• Sameiningu tveggja af þremur núverandi „ríkisbönkum" væri skynsamlegt að skipuleggja og undirbúa eins fljótt og auðið er þar sem þrír stórir bankar eru of mikið og dýrt kerfi. Grundvöllur þarf einnig að vera fyrir gróskumikil smáfyrirtæki á fjármálamarkaði hér.
Næstu skref: Breytingar á starfsreglum, framtíðarskilyrðin:
• Eigið fé verður skv lögum að vera 8% (svokallað CAD eigið fé) en lágmark fyrir nýju bankana þrjá ætti að vera a.m.k. á bilinu 10 til 12% og enginn „goodwill" þar inni. Þar sem áhætta í rekstrinum er enn mikil er nauðsynlegt að eigið fé sé umtalsvert hærra en lágmarkið. Fjármálaeftirlitið hefur einnig heimildir til að ákveða slíka hækkun
• Viðmiðun varðandi hámarksútlán til einstakra aðila þ.m.t. til tengdra aðila ætti að lækka í 15% af eigin fé banka úr 25%. Aðlögunartíma gæti þurft fyrir einhverja aðila. Þá ætti þetta hámark í krónum talið ekki að mega hækka í takt við stækkun banka ef hún er hraðari en 15% á ári.
• Sérstaka varúð þarf að viðhafa varðandi lán út á hlutabréf þannig að veðhlutfall elti ekki hækkandi markaðsverð. Veðhlutfall vegna skráðra hlutabréfa sé að hámarki 50% af verðmæti og auk þess ekki meira en 14 - 21 dags velta með bréf viðkomandi félags á skráðum markaði. Veðhlutfall lækki miðað við markaðsverð ef hækkun á verði er meiri en 15% á ári. Þá er mikilvægt að veðköllum sé fylgt hratt eftir.
• Varúð þarf einnig að hafa vegna fasteignalána, sérstaklega hvað varðar varðar atvinnuhúsnæði og fjöldabyggingar íbúðarhúsnæðis. Skilyrði ætti að vera að eiginfjárframlag komi ávallt inn fyrst í peningum. Sömuleiðis að sala eða leiga 50% húsnæðisins sé frágengin áður en láveitingar hefjast. Þá gengur ekki að hækka lán sífellt í takt við hækkandi verð fasteigna ef hækkunin er meiri en 5% á ári
• Einstaklingsútlán til faasteignakaupa geta ekki verið í erlendri mynt til aðila sem ekki hafa tekjur í erlendum myntum. Vegna núverandi útistandandi einstaklingslána í erlendum myntum vegna íbúðabygginga þarf að vinna sig út úr þeirri stöðu miðað við stöðu hvers einstaklings eða finna heildarlausn fyrir alla. Ný lán af því tagi ættu ekki að vera heimil ef tekjur eru allar í ISK.
• Eignarhald stórra fjármálafyrirtækja þarf að takmarka við 10% af heild í höndum eins aðila og eins aðila að viðbættum tengdum aðilum en mikilvægt er að bankarnir komist sem fyrst í hendur einkaaðila á ný en með ákveðnari umgjörð hvað starfshætti varðar
Framtíðarþjónustan
• Hvaða banka- og fjármálaþjónustu þurfa íslenskir bankar að veita í framtíðinni? Það þarf að skoða vel. Að lágmarki alla almenna bankaþjónustu fyrir einstaklinga og fyrirtæki. Hversu umfangsmikil afleiðuviðskipti eru eðlileg og hver er áhættan þeim tengd eru atriði sem þarf að skoða sérlega vel áður en reglur eru endurskoðaðar
• Tæknilega stendur fjármálaþjóusta á Íslandi framar en víðast annars staðar og er mikilvægt að halda háu tækni- og öryggisstigi
• Stóru bankarnir þurfa að veita örugga og góða greiðsluþjónustu bæði fyrir einstaklinga og fyrirtæki, hér innanlands sem og í milliríkjaviðskiptum. Mikilvægi alþjóðlegrar greiðsluþjónustu fyrir öll fyrirtæki sem stunda inn- eða útflutning og einstaklinga vegna náms og ferða erlendis gleymdist að einhverju leyti í bankahruninu. Enginn utan bankanna virtist gera sér grein fyrir mikilvægi þessarar þjónustu fyrr en of seint. Stjórnvöld tóku ekkert mark á banakmönnum við þessar aðstæður. Þetta er sú tegund þjónustu sem enginn sér fyrr en hún truflast eða stöðvast af einhverjum orsökum. Sú truflun sem varð á þessari þjónustu við fall bankanna s.l. haust hefur valdið ótöldum erfiðleikum fyrirtækja í samskiptum við erlenda birgja.