Hildur Dungal
Atvinnuleysi hefur aukist hratt síðustu mánuði og ekki útlit fyrir að það dragist neitt saman á næstunni. Þörfin fyrir atvinnusköpun hefur því sjaldan verið meiri og nauðsynlegt að hafa fjölbreytni að leiðarljósi. Þar ber að nefna mismunandi atvinnugreinar, hlut kvenna, hlut erlendra ríkisborgara, mismunandi reynsla og þekking.
Stjórnvöld gegna veigamiklu hlutverki hvað þetta varðar og þurfa að marka skýra stefnu um atvinnuuppbyggingu. Ljóst er að stjórnvöld þurfa að skoða leiðir til að aðstoða atvinnulíf og einstaklinga til atvinnusköpunar. Stjórnvöld geta farið ýmsar leiðir og nauðsynlegt að skoða vel hvernig hægt er að nota hin ýmsu tæki stjórnsýslunnar til slíks. Hér fyrir neðan eru reifaðar nokkrar hugmyndir um leiðir til atvinnusköpunar og hvaða sjónarmið er gott að hafa að leiðarljósi. Þetta er engan veginn tæmandi listi heldur grunnur í hugmyndabanka. Þörfin fyrir nýsköpun í hugsun hefur eflaust aldrei verið meiri.
ü Sveigjanleiki í skattkerfinu til að efla atvinnusköpun :
Skattkerfið er eitt af þeim tækjum stjórnsýslunnar sem hægt er að nýta á uppbyggilegan og frumlegan hátt til góða fyrir samfélagið. Skattkerfið getur einnig virkað hvetjandi til atvinnusköpunar ef vilji er til.
Ø Skattfrádráttur til fyrirtækja vegna ráðninga – skoðað út frá efnahag og stærð fyrirtækja. Þó þetta rýri skatttekjur að einhverju leyti þá myndi þetta á móti lækka útgjöld atvinnubótasjóðs. Vænlegra að ýta undir vinnu fólks heldur en það sitji aðgerðarlaust á atvinnuleysisbótum.
Ø Efnahagslegur hvati vegna góðgerðarstarfa.
Ø Fyrstu skref einstaklinga við stofnun fyrirtækja.
Ø Efnahagslegur hvati fyrirtækja til að styrkja nýsköpun og sprotafyrirtæki. Möguleiki lítilla og meðalstórra fyrirtækja til að skapa stóran hlut þeirra starfa sem þarf á að halda á næstu árum er mikill en til þess þarf að hlúa að rekstri þeirra fyrirtækja.
Ø Efnahagslegur hvati fyrirtækja til rannsóknar og þróunarvinnu. Auk ágæts sjóðafyrirkomulags sem er til staðar vegna slíkra verkefna gæti verið atvinnuskapandi að veita fyrirtækjum einhvers konar endurgjöf vegna rannsóknar og þróunarvinnu. Slíka vinnu eru ýmis fyrirtæki nú þegar að stunda og með velvilja stjórnvalda væri hægt að auka strax hlut slíkrar vinnu og stuðla þannig að atvinnusköpun.
ü Hlutur kvenna
Ø Gengið hefur illa að jafna hlut karla og kvenna til forystustarfa í atvinnulífi. Hlutverk ríkisins er gífurlega mikilvægt hvað þetta varðar. Ríkið hefur því miður ekki gengið fram með nógu góðu fordæmi til þessa og hafa karlmenn oftast verið skipaðir í þær stöður hjá ríkinu þar sem völdin eru mest. Nauðsynlegt að þeir sem eru ábyrgir fyrir skipunum í embætti og ráðningum í störf geri sér grein fyrir hversu mikilvægt er að hafa jafnvægi og jafnrétti að leiðarljósi í þessum málum. Fjölbreytni er nauðsynleg forsenda heilbrigðs efnahagslífs og skiptir því máli að konur jafnt sem karlar séu kallaðar til ábyrgðarstarfa.
Ø Huga þarf að því hvort ekki sé rétt að útvista eða setja í einkarekstur verkefni ríkis og sveitarfélaga þar sem konur eru í miklum meirihluta. Þetta á m.a. við innan heilbrigðisstéttar, umönnunarstéttar og í skólamálum, svo fátt eitt sé nefnt.
ü Hlutur erlendra ríkisborgara sem búsettir eru á Íslandi
Erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað mikið hér á landi undanfarin ár í takt við uppsveiflu síðustu ára. Margir þessara einstaklinga búa yfir mikilli þekkingu og menntun.
Ø Viðurkenning menntunar – því miður er það svo að það hefur oft á tíðum reynst einstaklega erfitt fyrir útlendinga sem búsettir eru hér að fá menntun sína frá heimalandi viðurkennda þannig að viðkomandi geti nýtt menntun sína í starfi. Mikil sóun á mannauði sem felst í því.
Ø Þar geta einnig leynst tækifæri fyrir fyrirtæki til að efla tengsl við útlönd.
ü Hlutverk stjórnsýslu
Stjórnsýslan hefur vaxið mikið undanfarin ár og má segja að hún hafi vaxið jafnt og þétt með góðærinu. Nú er svo komið að við þurfum að sníða okkur stakk eftir vexti og hægt að endurskipuleggja og endurhugsa mörg verkefni innan stjórnsýslunnar upp á nýtt. Slíkt gæti leitt til útvistunar verkefna og samninga við einkaaðila sem gæti leitt til atvinnusköpunar.
Ø Ýmis verkefni í stjórnsýslunni sem hægt væri að leita hagkvæmari leiða til að leysa án þess að framselja ákvörðunarvald, t.d. sameina móttöku hinna ýmsu umsókna um leyfi hjá ríkinu. Hægt að vera með bakvinnslu nánast hvar sem er. Skoða þarf gaumgæfilega og með opnum hug hvernig og hvaða verkefnum skal sinnt af ríkinu.
ü Ýmsir punktar
Hér fyrir neðan er velt upp ýmsum hugmyndum, án efa misraunhæfum, sem gætu hugsanlega verið atvinnuskapandi.
Ø Þróunaraðstoð – Við horfum nú upp á mikið af vel menntuðu fólki atvinnulaust, hægt að skoða hvort ekki væru atvinnuskapandi tækifæri í þróunaraðstoð og þannig gætum við bæði látið gott af okkur leiða með því að fara út í einhvers konar uppbyggingarverkefni og þannig hjálpað til við að örva hagkerfi á erfiðustu svæðunum ásamt því að nýta menntun og skapa störf. Í kjölfarið gætu myndast viðskiptatækifæri á viðkomandi svæði.
Ø Miðlun verkvits og reynslu við nýtingu fiskistofna.
Ø Þekking við húsbyggingar hér á landi – mun betri nýting á orkugjöfum við upphitun húsa hér og því mun hagkvæmara þó svo húsbyggingakostnaður sé dýrari.
Ø Ferðamannaiðnaðurinn - hefur aukist mikið hins vegar þarf að skoða vel hvernig hægt er að nýta betur tækifæri þar.
Ríkisfjármál – fara mun ítarlegar í niðurskurð, ákveða forgangsröðun verkefna og hugsanlega setja að hluta til frekar pening í atvinnuskapandi verkefni.