4. drög - Hagvöxtur framtíðarinnar, 07.03´09

 Samfélagslega hagkerfið

Inngangur.

Sjálfstæði þjóðarinnar, vonir um framtíðina, hlutskipti afkomenda okkar og dómur þeirra um okkur verður að verða leiðarljós okkar í starfi.[1] Samfélag þar sem einstaklingurinn er frjáls og getur haft sem óbundnastar hendur til þess að efla farsæld síns heimilis og þar með þjóðfélagsins öðrum að skaðlausu er sá grunnur sem Sjálfstæðisflokkurinn er reistur á[2]. Vel heppnuð uppbygging nýs samfélags grundvallast á því að þessi gildi séu í heiðri höfð.  Sjálfstæðisstefnan leggur ríka áherslu á sameiginlega ábyrgð á högum einstaklinga og leitar leiða með opnum huga að  hagfelldasta rekstrarformi fyrir grunnþjónustu velferðarkerfisins svo tryggja megi skilvirka og trausta þjónustu fyrir þá sem minna mega sín í samfélaginu.   

Ennþá stendur tvíþætt grundvallarstefna Sjálfstæðisflokksins sem er annars vegar að standa að varðveislu lýðveldisins og hagnýtingu gæða í þágu íslenskra þegna og hins vegar að efla víðsýna og frjálslynda framfarastefnu á grundvelli einstaklings- og atvinnufrelsis, ábyrgrar hegðunar og séreignar, með hagsmuni allra stétta að markmiði[3]. Við teljum að frelsi til athafna leiði af sér ábyrga afstöðu á eigin hegðun og sátt við umhverfi sitt.

Samfélagið hefur tekið miklum breytingum á skömmum tíma. Misnotkun á veittu frelsi leiddi af sér bankahrun sem hefur haft alvarlegar afleiðingar fyrir samfélagið. Fólk og fyrirtæki eru að sjá áratuga sparnað og uppbyggingu verða að engu. Óvissa er mikil um framtíðarhag heimila og fyrirtækja.

Ábyrgðarlaus hegðun hefur verið umborin, afsökuð og jafnvel verðlaunuð, en enginn dreginn til ábyrgðar. Það er ljóst að stjórnvöld og stjórnsýslan er vanmegnug að eiga við þá hegðun sem hefur viðgengist í þjóðfélaginu.

Til að einstaklingar geti haft sem óbundnastar hendur til þess að efla farsæld sína öðrum að skaðlausu[4], verða stjórnvöld að sýna þá ábyrgð að gefa skýran ramma og skilgreina frelsi þegnanna. Ábyrg stjórnsýsla þarf að sinna leiðbeiningarhlutverki sínu og halda uppi skilvirku eftirliti. Ábyrgur rekstur heimila og fyrirtækja skiptir höfuðmáli fyrir samfélagið. Sameiginlega berum við ábyrgð á því að atvinnulífið blómstri því þar liggur grundvöllurinn að hagsæld okkar. Heimilin í landinu þurfa stöðugleika og stuðning við þær aðstæður sem um tíma geta verið einstaklingunum íþyngjandi svo sem við atvinnuleysi, húsakaup, uppeldi barna, baráttu við sjúkdóma o.s.frv.

Væntingar þjóðarinnar um farsæla framtíð byggja á því að traust ríki á milli aðila í samfélaginu, í viðskiptum og í samskiptum okkar við aðrar þjóðir. Traust byggir á sátt milli einstaklinga.   Traust er áunnið og grundvallast á innihaldi og góðum verkum en ekki umbúðum og aðgerðarleysi.

Gildismat og grundvallaratriði

Björn Vernharðsson

Grundvallarsjónarmið Sjálfstæðisflokksins er að einstaklingar hafi frelsi til að velja og þá fyrst sýni þeir ábyrgð, sem er nauðsynleg forsenda til þess að traust myndist. Þegar traust er til staðar skapast jarðvegur til góðra verka meðal fólks. Einstaklingar, fyrirtæki og stjórnsýsla verða þá fyrst hagsýn og sýna ábyrgan rekstur. Sýn okkar á framtíðina og væntingar verða skýrari og efndirnar líklegri til að verða framkvæmanlegar.

Vilji er forsenda breytinga. Að viðurkenna erfiðleika framundan og takast á við þá, ber vott um ábyrgð. Að fegra mögulega afkomu og falsa eigin stöðu er ábyrgðarleysi. Að telja að góð frammistaða sé auðveldlega endurtekin er þekkt hugvilla. Sömuleiðis að telja að viðkomandi standi sig betur en aðrir og ekki síst að fylgja hjátrú og sjálfsupphöfnum spádómum fremur en staðreyndum. Einstaklingseðlið sækist í að ná valdi yfir öðrum sér í hag. Mannleg hegðun stangast oft á við það að sýna hagsýni, taka ábyrgð, sýna gott siðferði og getur varðað við lög. Af viljalausum vana látum við siðleysið yfir okkur ganga og horfum fram hjá staðreyndum um mannlegan breyskleika.

Hegðun sem á rætur að rekja í mannlega bresti á það til að magnast upp í hópum hvort sem það er innan fyrirtækja, stofnana og víðar í samfélaginu. Í krafti valds er gengið á rétt einstaklinga með einangrun, valdboði eða fákeppni. Einstaklingar í íþyngjandi aðstæðum eiga erfitt með að standa á sínu, leita réttar síns eða að fá aðstoð. Það er samfélagsleg skylda og hefur alltaf verið meginstoð í stefnu Sjálfstæðisflokksins að styðja einstaklinga í erfiðleikum. Alla slíka aðstoð þarf að veita faglega og með skipulögðum hætti, með velferð og hagsmunir þegnanna að leiðarljósi. Ábyrg stjórnsýsla tekst á við óábyrga hegðun og siðferðisbresti. Stofnanir og fyrirtæki verða að hafa skýrar reglur sem taka á óábyrgri og siðlausri hegðun og um leið skýrar og almennar reglur um samskipti. Stjórnsýslan má ekki missa yfirsýn og taka óábyrga afstöðu með afstöðuleysi.

Fjármálalífið byggir í verulegum mæli á huglægum fjármálagjörningum. Fjármálafyrirtæki byggja á trausti og þess vegna verða þau að sýna þess meiri ábyrgð í rekstri. Ábyrg stjórnsýsla setur regluverk og hefur eftirlit með því hvort að fjármálakerfið geti fellt raunhagkerfið, lýðveldið og sjálfstæði þjóðarinnar vegna óábyrgrar hegðunar. Það er misskilningur að setja samhengi á milli frelsis Sjálfstæðisstefnunnar um að fá að starfa í skapandi umhverfi, þar sem ekki er verið að leggja stein í götu fólks með íþyngjandi eða heftandi stjórnsýslu og heimspekilegra kenninga um að frelsi sé að leyfa allt. Stefna Sjálfstæðismanna er að taka með skýrum og afgerandi hætti á ábyrgðarleysi. Ábyrg stjórnun gefur raunverulega valkosti, en ekki valdboð og fákeppni. 

Ábyrg hegðun einstaklings er að taka ekki að sér hlutverk hins óvirka í hópi og þannig styðja óeðlilega, ósiðlega og óábyrga framkomu. Það verður alltaf að vera til farvegur til þess að takast á við hið óábyrga í samfélaginu, en það er einstaklingnum ofraun að gera það á eigin spýtur. Það er jafnvel erfitt fyrir þá aðila, sem er ætlað það hlutverk. Það er nauðsynlegt að taka fast á siðleysi og fara eftir vel skilgreindum ferlum, því það flýtir fyrir því að tekið sé á málum og dregur úr líkum á því að slík hegðun valdi skaða. Það þarf að vera til farvegur sem leggur grunn að sátt á milli aðila og stendur fyrir eðlilegu siðferði í samfélaginu. Sjálfstæðismenn eru í fararbroddi í að skapa sátt og samstöðu á milli stétta, með áherslu á ábyrga framkomu sem skapar traust og gott siðferði í samskiptum, en eltist ekki við sérhagsmuni.

 

Gildismat endurreisnarinnar

Steinn Logi Björnsson.

Á hvaða gildum byggjum við nýja atvinnusköpun og framfarir?

 

Eðlilegt er að spurt sé hvort gildismat íslensku þjóðarinnar hafi brenglast á síðustu misserum og árum og að það eigi sinn þátt í því hvernig komið er?  Ef svo er, hvaða gildi eru það þá sem við eigum að hafa í heiðri við endurreisn efnahagslífsins, sem er í rústum  og þjóðfélagsins alls,  sem nú er í sárum?

Þegar horft er yfir sviðið virðist sem síðustu misseri og ár hafi verið einn allsherjar dans í kringum gullkálfinn.  Gífurleg umfjöllun um peninga og auð í öllum fjölmiðlum.  Menn virtust keppast um að berast á og yfirbjóða hver annan í þeim efnum.  Eitthvað sem er andstætt því þjóðareðli sem við fram til þessa þekkjum.  Umfjöllun fjölmiðla var í aðdáunartón.  Meirihluti þjóðarinnar var auðvitað ekki þátttakandi í þessu, heldur horfði á og skildi ekki hvað var í gangi.  Nú þegar allt er hrunið, virðist sem þau gildi sem dansað var eftir, hafi verið græðgi, óhóf, virðingarleysi, agaleysi  og óforsjálni.  Skaðinn sem skeður er, nær langt út fyrir hóp þeirra sem dönsuðu sem ákafast og allt þjóðfélagið í sárum í brunarústunum. Hvað brást? , spyrja menn.  Er þetta afleiðing af frelsisvæðingunni sem Sjálfstæðisflokkurinn barðist fyrir?  Afleiðing einkavæðingarinnar og eflingu einkaframtaksins? Afleiðing Ný-frjálshyggjunnar?  Eru þá frelsi og einkaframtak vond gildi en höft og ríkisvæðing betri?, er spurt.

Sjálfstæði, frelsi, athafnafrelsi, löghlýðni, siðgæði, jafnrétti, samhugur, metnaður.

 

Þar sem hugmyndafræðileg barátta gegn vinstri öflum “var” svo lengi um  atriði eins og frelsi og einkarekstur á móti höftum  og ríkisafskiptum, er eðlilegt að áhersla á þau gildi hafi verið meira áberandi í málflutningi Sjálfstæðismanna á meðan og minna borið á hinum. E.t.v. brugðumst við Sjálfstæðismenn að halda þeim nægjanlega á lofti.  En þau eru engu að síður mjög sterk gildi Sjálfstæðisstefnunnar og ber að halda þeim fram, kannski aldrei sem nú.  Siðgæði, jafnrétti, samhugur, löghlýðni, þurfa að öðlast aukinn sess í því gildismati sem endurreisnin byggir á.  Þetta er mjög nauðsynlegt til að flokkurinn og yfirvöld almennt öðlist “traust” og að “stétt sé með stétt” í endurreisninni.   Kannski er þó brýnasta og fyrsta verkefnið, að byggja upp þetta traust á milli fólks og “stétta” til að endurreisnin geti gengið friðsamlega og snurðulaust fyrir sig. 

 

      Hin sígildu gildi Sjálfstæðisstefnunnar eiga að vera gildi endurreisnarinnar þar sem traust ríkir. 

 

Siðferði í viðskiptum.

Elías Pétursson

Undanfarin ár hefur oft og víða verið rætt um siðferði í viðskiptum, einkum virðast menn hafa viljað meina að umræddu siðferði hafi hrakað. Örugglega má að einhverju leyti  til sanns vegar færa að brestur hafi orðið í siðferði eins og mörgu öðru á þeim tímum sem nú er að ljúka. Brestur sá er kannski mestur í því að menn í viðskiptalífi og víðar töldu sig í raun geta lifað utan við samfélagið og sett sér leikreglur á eigin forsendum og á ímynduðu plani þess viðskiptamódels sem þeir höfðu búið til.  Sást þessu stað í mörgu svo sem óhóflegum launagreiðslum, ábyrgðarleysi í skuldsetningu, og ábyrgðarlausri umgengni við frelsi það sem veitt var á undanförnum tæpum tuttugu árum.

Viðskiptasiðferði er margþætt og nær um öll svið viðskipta og mannlífs, enda hefur gott viðskiptasiðferði verið talið til helstu dyggða um aldir og undirstaða velmegunar jafnt sem samskipta.  Viðskiptasiðferði er nátengt hlutum eins og samfélagslegri ábyrgð og framkomu fyrirtækja jafnt sem stjórnenda, enda eru fyrirtæki, eigendur  og stjórnendur þeirra dæmdir af orðspori sínu. Orðspori sem verður til af framkomu og ábyrgri hegðun þar sem hagur allra er hafður að leiðarljósi.

Eins og áður sagði má heimfæra viðskiptasiðferði á flesta þætti mannlífs en gróft mætti hugsa sér að skipta því á eftirfarandi svið.

ü  Einstaklingssiðferði.

·        Forsenda árangurs þegar til lengdar er litið er ekki að læra „trikk“ eða verða fær í viðskiptalegum „loftfimleikum“  heldur að vera dyggðugur. Þetta á ekki síst við um þá sem sinna ábyrgðarstörfum. Heiðarleg og ábyrg persóna nær lengra í viðskiptum þegar til lengdar lætur en persóna sem ekki er hægt að treysta.

·        Traust þarf að ríkja í samskiptum þeirra sem eiga viðskipti sín á milli. Traust byggist á því að þeir sem ástunda viðskipti séu dyggðugir, heiðarlegir  og áreiðanlegir í framkomu og æði. Og að framgangan öll sé byggð á siðferðilegum gildum samfélagsins.

·        Gott siðferði er því ein af megin forsendum raunverulegs og varanlegs árangurs í viðskiptum.

·        Oft má einnig mæla siðferði stjórnenda á gegnsæi ákvarðana þeirra, áhættusækni og fjárhagslegri ábyrgð í ákvörðunum.

ü  Fyrirtækjasiðferði.

·        Vettvangur viðskiptasiðferðis fyrirtækja byggist  á sömu forsendum og nefndar eru hér að framan, enda er fyrirtækið fyrst og fremst  stjórnendur þess , starfsmenn og traust neytenda á söluvöru fyrirtækisins.

·        Fyrirtæki eru mörg í krafti stærðar sinnar orðin mjög valda- og áhrifamikil í samfélaginu og bera þau því samfélagslega ábyrgð. Þetta á um margt einnig við um minni fyrirtæki þó ábyrgð þeirra snúi oft meira að nærsamfélaginu svo sem bæjarfélagi og starfsmönnum.

·        Samfélagsleg ábyrgð fyrirtækja og stjórnenda nær einnig til þess að krafan um „hámörkun“ arðs leiði ekki til þess að öllum meðulum sé beitt, slík hegðan hlýtur að hafa áhrif á fleiri en þá sem hagnast. Margir hafa hagsmuni af góðum og ábyrgum rekstri fyrirtækja t.d. starfsmenn, hluthafar, umhverfi o.f.l, því þarf að horfa til hagsmuna allra við rekstur.

·        Siðferði fyrirtækja er líka mælt á mælikvarða gegnsæis og áreiðanleika þeirrar fjárhagslegu áhættu sem stjórnendur þeirra taka.

Ekki er hér um tæmandi lista að ræða en af honum má þó vera ljóst að viðskiptasiðferði er víðtækt og mikilvægt hugtak hvort sem er í almennum samskiptum  eða rekstri.

                Í rekstri fyrirtækja er einnig mikilvægt að annað hugtak sé uppá borðum, það mætti kalla stofnanasiðferði, og er sú framkoma sem opinberir aðilar og stofnanir sýna af sér. Þetta fellst í sanngjörnu og  gegnsæju regluverki, fortakslausri og algjörri framfylgni reglna án allrar mismununar.

Regluverk er algjörlega nauðsynlegt því margsannað er að þrátt fyrir siðferði þá er náttúran og breyskleiki mannanna samur við sig, þar sem menn sjá tækifæri til að hagnast á óheiðarlegan hátt án þess að upp um þá komist þá verða alltaf einhverjir til þess, þrátt fyrir allar siðareglur.

Því er ætíð og alltaf þörf á skilvirku eftirliti hins opinbera og framfylgni reglna.

Einnig er undir þessu krafan um ábyrga stjórnmálamenn sem setja leikreglur þjóðfélagsins, leikreglur sem þurfa að vera eins einfaldar og skýrar og kostur er, og án þess að gefa færi á misnotkun og flóknum túlkunum. Einnig er undir þessu framkoma yfirvalda og fulltrúa þeirra við fyrirtækin og erum við þá aftur komin að einstaklingssiðferði sem sýnir hve samtvinnað og víðtækt siðferðishugtakið  er.

Ef brestur verður á einu sviði siðferðis smitar það um allt og við töpum því samfélagi sem flest okkar erum sammála að gott sé að búa í og starfa.

Það borgar sig ætíð að breyta rétt! Verðmætasta eign hvers stjórnanda er það mannorð og orðspor sem af honum fer. Siðferðislegur sjálfsagi er mjög mikilvægur í rekstri sem og samskiptum og augljóst er hagur fyrirtækisins og eigenda þess af góðum viðskiptaháttum. Það hlýtur að vera betra að leita þess góða og siðferðislega rétta, en láta draga sig tilneyddan af regluvörðum um hinn góða veg dyggðanna.

Fyrirtækjum sem þekkt eru fyrir gott siðferði helst betur á viðskiptavinum en öðrum, en öflun nýrra viðskiptavina er kostnaðarsöm. Fyrirtæki sem gera sér grein fyrir ábyrgð sinni til starfsmanna og samfélags uppskera betri starfsmenn og samfélag.

Fyrirtæki eru ekki bara Excel-skjal á skjá eða kennitala á blaði, þau eru samfélag fólks af holdi og blóði hluti heildar þar sem hvorugt getur án hins verið. Þó svo að einhver telji kannski að góð siðferðisgildi geti til skamms tíma verið hamlandi á arðsemi, þá skapa þau traust þegar til lengra er litið.

Gott orðspor, traust og óflekkað mannorð er verðmætasta eign hvers manns, því á erfiðum tímum kemur ekkert í stað trausts.

Sama á að sjálfsögðu við um fyrirtæki.

 

Hvernig á að virkja mannauðinn?

Hildur Dungal

Atvinnuleysi hefur aukist hratt síðustu mánuði og ekki útlit fyrir að það dragist neitt saman á næstunni.  Þörfin fyrir atvinnusköpun hefur því sjaldan verið meiri og nauðsynlegt að hafa fjölbreytni að leiðarljósi.  Þar ber að nefna mismunandi atvinnugreinar, hlut kvenna, hlut erlendra ríkisborgara, mismunandi reynslu  og  þekkingu.

Stjórnvöld gegna veigamiklu hlutverki hvað þetta varðar og þurfa að marka skýra stefnu um atvinnuuppbyggingu.  Ljóst er að stjórnvöld þurfa að skoða leiðir til að aðstoða atvinnulíf og einstaklinga til atvinnusköpunar. Stjórnvöld geta farið ýmsar leiðir og nauðsynlegt að skoða vel hvernig hægt er að nota hin ýmsu tæki stjórnsýslunnar til slíks.  Hér fyrir neðan eru reifaðar nokkrar hugmyndir um leiðir til atvinnusköpunar og hvaða sjónarmið er gott að hafa að leiðarljósi.  Þetta er engan veginn tæmandi listi heldur grunnur í hugmyndabanka.  Þörfin fyrir nýsköpun í hugsun hefur eflaust aldrei verið meiri.

ü  Sveigjanleiki í skattkerfinu til að efla atvinnusköpun :

Skattkerfið er eitt af þeim tækjum stjórnsýslunnar sem hægt er að nýta á uppbyggilegan og frumlegan hátt til góða fyrir samfélagið.  Skattkerfið getur einnig virkað hvetjandi til atvinnusköpunar ef vilji er til.

·        Tímabundinn skattfrádráttur til fyrirtækja vegna nýráðninga – skoðað út frá efnahag og stærð fyrirtækja.  Þótt þetta rýri skatttekjur að einhverju leyti þá myndi þetta á móti lækka útgjöld Atvinnuleysistryggingasjóðs.  Vænlegra að ýta undir vinnu fólks heldur en það sitji aðgerðarlaust á atvinnuleysisbótum. 

·        Efnahagslegur hvati vegna góðgerðarstarfa.

·        Stuðningur við fyrstu skref einstaklinga við stofnun fyrirtækja.

·        Efnahagslegur hvati til fyrirtækja til að styrkja nýsköpun og sprotafyrirtæki.  Möguleiki lítilla og meðalstórra fyrirtækja til að skapa stóran hlut þeirra starfa sem þarf á að halda á næstu árum er mikill en til þess þarf að hlúa að rekstri þeirra fyrirtækja.

·        Efnahagslegur hvati til fyrirtækja til rannsóknar- og þróunarvinnu.  Auk ágæts sjóðafyrirkomulags sem er til staðar vegna slíkra verkefna gæti verið atvinnuskapandi að veita fyrirtækjum sérstaka skattívilnun vegna rannsóknar- og þróunarvinnu.  Slíka vinnu eru ýmis fyrirtæki nú þegar að stunda og með velvilja stjórnvalda væri hægt að auka strax hlut slíkrar vinnu og stuðla þannig að atvinnusköpun.

 

ü  Hlutur kvenna

·        Gengið hefur illa að jafna hlut karla og kvenna til forystustarfa í atvinnulífi.  Hlutverk ríkisins er gífurlega mikilvægt hvað þetta varðar.  Ríkið hefur því miður ekki gengið fram með nógu góðu fordæmi til þessa og hafa karlmenn oftast verið skipaðir í þær stöður hjá ríkinu þar sem völdin eru mest.  Nauðsynlegt að þeir sem eru ábyrgir fyrir skipunum í embætti og ráðningum í störf geri sér grein fyrir hversu mikilvægt er að hafa jafnvægi og jafnrétti að leiðarljósi í þessum málum.  Fjölbreytni er nauðsynleg forsenda heilbrigðs efnahagslífs og skiptir því máli að konur jafnt sem karlar séu kallaðar til ábyrgðarstarfa.

·        Huga þarf að því hvort ekki sé rétt að útvista eða setja í einkarekstur verkefni ríkis og sveitarfélaga svo jafna megi kynjahlutfall til forystustarfa í atvinnulífinu.  Þetta á m.a. við innan heilbrigðisstétta, umönnunarstétta og í skólamálum, svo fátt eitt sé nefnt.

 

ü  Hlutur erlendra ríkisborgara sem búsettir eru á Íslandi

Erlendum ríkisborgurum hefur fjölgað mikið hér á landi undanfarin ár í takt við uppsveiflu síðustu ára.  Margir þessara einstaklinga búa yfir mikilli þekkingu og menntun. Meðal þess sem huga þarf að er:

·        Viðurkenning menntunar – því miður er það svo að það hefur oft á tíðum reynst einstaklega erfitt fyrir útlendinga sem búsettir eru hér að fá menntun sína frá heimalandi viðurkennda þannig að viðkomandi geti nýtt menntun sína í starfi.  Mikil sóun á mannauði sem felst í því.

·        Tækifæri fyrir fyrirtæki til að efla tengsl við útlönd.

 

ü  Hlutverk stjórnsýslu

Stjórnsýslan hefur vaxið mikið undanfarin ár og segja má að hún hafi vaxið jafnt og þétt með góðærinu.  Nú er svo komið að við þurfum að sníða okkur stakk eftir vexti og hægt að endurskipuleggja og endurhugsa mörg verkefni innan stjórnsýslunnar upp á nýtt.  Slíkt gæti leitt til útvistunar verkefna og samninga við einkaaðila sem gæti leitt til atvinnusköpunar.

·        Ýmis verkefni í stjórnsýslunni sem hægt væri að leita hagkvæmari leiða til að leysa án þess að framselja ákvörðunarvald, t.d. sameina móttöku hinna ýmsu umsókna um leyfi hjá ríkinu.  Hægt að vera með bakvinnslu nánast hvar sem er.   Skoða þarf gaumgæfilega og með opnum hug hvernig og hvaða verkefnum skal sinnt af ríkinu. 

 

ü  Ýmsir punktar

Hér fyrir neðan er velt upp ýmsum hugmyndum, án efa misraunhæfum, sem gætu hugsanlega verið atvinnuskapandi.

·        Þróunaraðstoð – Við horfum nú upp á að mikið af vel menntuðu fólki er atvinnulaust. Hægt er að skoða hvort ekki væru atvinnuskapandi tækifæri í þróunaraðstoð og hvernig við gætum bæði látið gott af okkur leiða með  því að fara út í einhvers konar uppbyggingarverkefni og þannig hjálpað til við að örva hagkerfi á erfiðustu svæðunum ásamt því að nýta menntun og skapa störf.  Í kjölfarið gætu myndast viðskiptatækifæri á viðkomandi svæði. 

·        Miðlun verkvits og reynslu við nýtingu fiskistofna.

·        Þekking við húsbyggingar hér á landi – mun betri nýting á orkugjöfum við upphitun húsa hér og því mun hagkvæmara þó svo að húsbyggingakostnaður sé dýrari.  Ferðaþjónusta hefur vaxið mikið en hins vegar þarf að skoða vel hvernig hægt er að nýta betur tækifæri þar.

 

Íslenskt hagkerfi

Sveinn Hjörtur Hjartarson

Miðað við verga landsframleiðslu er íslenska hagkerfið að stærð nálægt miðbiki þeirra þjóða sem Alþjóða gjaldeyrissjóðurinn birtir upplýsingar um á veraldarvefnum m.ö.o.  Ísland er í 92. sæti meðal 172 þjóða hvað varða stærð efnahagskerfisins í heild. Sé miðað við höfðatölu íbúa er íslenskt hagkerfi aftur á móti í allra fremstu röð. Engu að síður er íslenska samfélagið sem heild að stærð á við miðlungsstóra borg á meginlandi Evrópu.  Í þessu felst sérstaða hagkerfisins. Landið býr að miklum náttúruauðlindum og mannauði, þótt fámennur sé, sem leggur mikið upp úr aukinni menntun og almennri velferð einstaklinga.

Ísland skipar sér í fremstu röð meðal þjóða sem velferðarríki. Á nokkrum áratugum snérist dæmið við. Ísland var ein fátækasta þjóðin í vesturálfu um aldir. Landsmenn hafa verið vel meðvitaðir um gildi þess að efla atvinnulífið sem grunn að aukinni velferð í þjóðfélaginu. Unnið hefur verið að því að koma fleiri stoðum undir hagkerfið með uppbyggingu í þjónustu og iðnaði samhliða  landbúnaði og sjávarútvegi.  Ísland hefur nýtt sér með skilvirkum hætti það samkeppnisforskot sem skapandi hagkerfi á upplýsinga – og tækniöld getur veitt þjóðum. Mikilvægt er að missa ekki sjónar af styrkleika íslensks samfélags þrátt fyrir tímabundin áföll vegna bankakreppunnar og þeirra efnahagslegu áfalla sem fylgt hafa.

Sú greining sem hér fer á eftir á styrkleikum, veikleikum, ógnunum og tækifærum eða SVÓT greining  eins og hún er almennt kölluð er ekki tæmandi. Hafa verður í huga þegar slík greining er gerð að oftar en ekki sjást ekki fyrir mikilvægir vaxtasprotar, ný tækifæri og eins þá nýjar ógnanir sem kunna að bíða í næstu framtíð. Eigi að síður getur komið sér vel að tíunda þessi atriði til þess að leggja raunhæft mat á stöðu hagkerfisins. Íslenska hagkerfið er í þeirri stöðu að horfurnar eru jákvæðar jafnvel svo að Alþjóða gjaldeyrissjóðurinn taldi á síðasta ári að þrátt fyrir versnandi horfur í efnahagsmálum væru langtímahorfur í hagkerfinu um margt öfundsverðar.

ü  Styrkleikar:

·        Opið hagkerfi með sveigjanleikja til að bregðast við breyttum aðstæðum.

·        Vel menntaðir einstaklingar í upplýstu lýðræðissamfélagi sem byggir á 1100 ára sögu.

·        Mikil og víðfeðm stjórnmála- og viðskiptatengsl við umheiminn.

·        Öflug heilbrigðisþjónusta og lægri meðalaldur en í nágrannalöndum.

·        Háþróað og tæknivætt samfélag. Stuttar boðleiðir innan sem utan stjórnkerfis .

·        Fjölbreytt atvinnustarfsemi og sveigjanlegur vinnumarkaður.  Mikil atvinnuþátttaka. Vinnusemi þykir almennt dyggð.

·        Frumkvæði, áræðni og nýsköpun í atvinnulífi, listum og menningu eru ríkir eiginleikar í fari einstaklinga.

·        Öflugar atvinnugreinar; sjávarútvegur, iðnaður og  ýmis þjónusta,sem skila gjaldeyristekjum til þjóðarbúsins. Blómleg starfsemi á öllum sviðum þjóðlífs.

·        Arðbær og traustur sjávarútvegur, þar sem aflamarkskerfi hefur reynst grundvöllur hagræðingar, áætlanagerðar, stöðugleika, framfara og arðsemi.

·        Traust  framleiðsla landbúnaðarafurða í hæsta gæðaflokki

·        Dýrmætar náttúruauðlindir; fiskur, fallvötn og jarðvarmi.

·        Gott samgöngunet innanlands og greiðar leiðir til útlanda.

ü  Veikleikar....

·        Hagkerfið í djúpri niðursveiflu eftir hagvaxtarskeið.  Óvissa um íslenska efnahagsstjórn.

·        Fjármálastarfsemi á brauðfótum eftir bankahrunið í haust

·        Viðskiptasiðferði orðið fyrir álitshnekki og stofnanir samfélagsins margar rúnar trausti.

·        Skuldir hins opinbera, einstaklinga og fyrirtækja of miklar.

·        Skortur á raunsæi hefur einkennt mat á hagkvæmni margra fjárfestinga.

·        Mikil verðbólga er undirrót hárra vaxta og vaxandi skattheimtu.

·        Fyrirhyggju og sparnaði hefur verið fórnað á báli neyslu og fjárfestinga.

·        Tilraunir til að draga úr umfangi opinberrar starfsemi hafa litlu skilað.

·        Öflugir þrýstihópar knýja fram launahækkanir úr takti við greiðslugetu samfélagsins.

·        Klíkuskapur og flokkadrættir hafa blómstrað í skjóli samfélagssmæðar.

ü  Tækifæri....

·        Núverandi ástand kallar á endurmat á flestum sviðum samfélagsins.

·        Opna hagkerfið enn frekar og rjúfa endanlega einangrun landsins.

·        Byggja þarf upp nýtt fjármálakerfi og skilvirkt og hagkvæmt bankakerfi. Þar fari saman dýrmæt/dýrkeypt reynsla og heilbrigð framtíðarsýn.

·        Treysta þarf hagstjórn og endurskoða peningamálastefnu Seðlabanka.

·        Aðlaga skipurit stjórnsýslunnar að þörfum nútímans og framtíðarinnar

·        Kanna þarf markvisst möguleika á upptöku annars gjaldmiðils en krónu.

·        Breyta þarf lagaumhverfi sem takmarkar heimildir ríkis og sveitarfélaga til að takast á hendur skuldbindingar.

·        Skuldsetning atvinnufyrirtækja kallar á sameiningu rekstrareininga og aukna hagræðingu.

·        Útflutningsatvinnuvegunum verði búið ábyrgt rekstrarumhverfi til langframa. Með hámörkun arðsemi af framleiðslu þeirra gegna þeir lykilhlutverki við endurreisn íslensks efnahagslífs.

·        Samfélagið opið fyrir vænlegum nýjungum í atvinnuuppbyggingu.

ü  Ógnanir....

·        Hætta er á að erfiðar aðstæður í samfélaginu leiði til þess að þjóðin skiptist í fylkingar vegna ósættis um áherslur og leiðir í helstu málaflokkum.

·        Hætta er á að ekki takist að skapa traust á stofnunum samfélagsins að nýju.

·        Hætta er á að langtímamarkmið víki fyrir skammtíma gróðasjónarmiðum.

·        Hætta er á að ungt fólk flytji af landi brott og þannig þyngist byrðar á þá sem eftir sitja.

·        Hætta er á að alheimskreppan dýpki enn frekar og stór ríki og ríkjasambönd hverfi til einangrunarstefnu.

·        Við endurskoðun „leikreglna“ í íslensku samfélagi þarf að vera skýr greinarmunur á þeim reglum sem gefist hafa vel og þeim sem hafa gefist miður (fjármálakerfið).

·        Hætta er á að hróflað verði við aflamarkskerfinu sem er grundvöllur arðsemi íslensks sjávarútvegs.

·        Komi til aðildar Íslands að Evrópusambandinu án varanlegra undanþága í sjávarútvegsmálum mun arðsemi af starfseminni smám saman flytjast úr landi.

Endurreisn á grundvelli samkeppni.

Sigurður Kári Kristjánsson.

 

Inngangur

Í kjölfar hruns fjármálakerfisins er mikilvægara en nokkru sinni  að vandað sé til verka við endurreisn íslensks samfélags.  Við þá endurreisn þurfa stjórnvöld að taka ákvarðanir á hvaða grundvelli slík endurreisn skuli fara fram og marka skýra stefnu á framtíðarsýn íslensks samfélags.

Reynslan hefur sýnt að markaðshagkerfi og samkeppni hefur mikla yfirburði umfram aðra þá kosti sem í boði eru.  Óumdeilt er að samkeppnin stuðlar að skilvirkni í rekstri, aukinni framleiðni og bættum árangri og þar með hagvexti og lífskjarabótum fyrir fólk og fyrirtæki.  Forsenda þess að lífskjör batni er aukin framleiðni.  Án hennar geta lífskjör ekki batnað.  Það hefur sýnt sig að samkeppnin er drifkraftur nýrra hugmynda og atvinnusköpunar, uppfinninga og aðferða og hún skapar ný tækifæri.  Á þeim þarf íslenskt samfélag nauðsynlega á að halda við þær aðstæður sem nú eru uppi.

Samkeppni – ekki boð og höft

Við hrun fjármálakerfisins hafa komið fram efasemdir um markaðshagkerfið og gildi frjálsrar samkeppni.  Því er  haldið fram að samkeppnin hafi brugðist, reynst þjóðinni skaðleg, spillt verðmætum og leitt til sóunar, jafnvel ójöfnuðar.  Það er eðlilegt að slíkar efasemdir komi fram þegar jafn alvarleg efnahagsleg áföll hafa dunið yfir og hér hefur gerst.

Þrátt fyrir þessar efasemdir telur Sjálfstæðisflokkurinn það ekki líklegt til árangurs að standa að endurreisn íslensks samfélags til framtíðar á grundvelli lokaðs hagkerfis, hafta, boða og banna.  Þau lönd sem orðið hafa fyrir efnahagslegum áföllum hafa dregið þann lærdóm að verndarstefna er ekki til þess fallin að stuðla að endurreisn.  Þvert á móti sýnir reynslan að hún stigmagnar þann vanda sem henni er ætlað að leysa.  Jafnframt sýna þær hagfræðirannsóknir sem fyrir liggja að aðgerðir til þess að viðhalda og efla samkeppni stuðla að hraðari endurreisn atvinnulífs.  Á henni verður endurreisnin byggð, þó þannig að vanda verði mjög til þess regluverks sem um hana á að gilda.  Þannig getur Ísland aftur fest sig í sessi í fremstu röð meðal þeirra ríkja varðandi lífskjör og atvinnulíf.

Hrun fjármálakerfisins og þau áföll sem orðið hafa í íslensku atvinnulífi verða ekki skrifuð á reikning samkeppninnar.  Þó er ljóst að rekja má orsakir fjármálakreppunnar sem nú geisar til ákveðinna markaðsbresta sem fólust í því að nýjar fjármálaafurðir urðu til, svo sem afleiður og vafningar, sem núverandi regluverk tók ekki tillit til.  Nánast takmarkalaus aðgangur að ódýru lánsfé leiddi til óhóflegrar skuldsetningar sem atvinnulífið átti erfitt með að standa undir.  Gjaldmiðillinn og peningamálastefnan reyndust atvinnulífinu og heimilunum fjötur um fót, ásamt því sem þrengingar á erlendum fjármálamarkaði leiddu til lánsfjárþurrðar um allan heim.  Allar þessar ástæður og fleiri leiddu til þess ástands sem nú hefur skapast hér á landi.

Samkeppni hefur skilað árangri

Engu að síður verður ekki framhjá því litið að á síðustu árum hefur íslenskt atvinnulíf sýnt hversu mikill kraftur býr í okkar mannauði og fyrirtækjum.  Í því samkeppnisumhverfi sem hér hefur ríkt hafa íslensk fyrirtæki haslað sér völl á nýjum mörkuðum og skapað grundvöll fyrir aukinni verðmætasköpun fyrir samfélagið auk þess að hafa skapað tækifæri fyrir okkar vel menntuðu einstaklinga.  En samkeppnin hefur ekki síður stuðlað að grósku á öðrum sviðum en í hinu hefðbundna viðskiptalífi.  Samkeppni í menntakerfinu hefur, svo dæmi sé tekið, umbylt því kerfi sem við áður þekktum.  Nýjar menntastofnanir hafa sprottið upp.  Námsframboð hefur aukist.  Nýjar greinar á sviði þekkingarsköpunar, rannsókna og menntunar hafa orðið til og svo mætti lengi telja.  Þannig hefur samkeppnin stuðlað að aukinni þekkingu og færni í samfélaginu og búið til ný tækifæri fyrir komandi kynslóðir.  Á þessum grunni þarf áfram að byggja.

Hrun fjármálakerfisins hefur haft það í för með sér að samkeppnisumhverfi íslensks atvinnulífs er gjörbreytt.  Ríkisafskipti hafa aukist stórkostlega frá því sem áður var.  Meirihluti fjármálastarfsemi landsins er nú kominn í hendur ríkisins.  Með því hefur ríkið fengið í hendur víðtækt ákvörðunarvald um framtíð atvinnulífsins og fyrirtækjanna í landinu.  Hætt er við að yfirvofandi rekstrarerfiðleikar fyrirtækja geri það að verkum að þeim muni fækka og samþjöppun aukast.  Slíkt verður að varast í ísl. þjóðfélagi! 

Helstu verkefni....

ü  Eitt mikilvægasta verkefni stjórnvalda nú er að leggja grunninn að því með markvissum hætti að eignir ríkisins í atvinnurekstri verði á ný færð með skilvirkum og gegnsæjum hætti í hendur einkaaðila.  Umfangsmikill ríkisrekstur á öllum sviðum atvinnulífsins er ekki til þess fallinn að stuðla að endurreisn samfélagsins. 

ü  Samkeppni einkaaðila við ríkið getur aldrei eðli málsins samkvæmt verið sanngjörn eða eðlileg.  Því er nauðsynlegt að skapa hér á ný samkeppnisumhverfi í atvinnulífinu þar sem jafnræði ríkir meðal þeirra sem á markaðnum starfa.  Forðast ber að þar myndist umhverfi sem einkennist af fákeppni. 

ü  Tryggja þarf að samkeppnishömlum sé rutt úr vegi og  koma í veg fyrir að aðgangshindranir myndist að mikilvægum samkeppnismörkuðum.  Slíkar hömlur og hindranir tefja fyrir og koma í veg fyrir þá nauðsynlegu endurreisn sem framundan er, draga úr sköpunarmætti og framþróun íslensks atvinnulífs.

Endurmat - endurreisn

Frá því að samkeppnislög tóku gildi árið 1993 hefur mikil þróun átt sér stað í íslenskum samkeppnisrétti.   Markmið samkeppnislaga, sem mæla fyrir um að efla virka samkeppni í viðskiptum og vinna þar með að hagkvæmri nýtingu framleiðsluþátta þjóðfélagsins, eru atvinnulífinu mikilvæg.  Það sama má segja um  það markmið þeirra að vinna gegn óhæfilegum hindrunum og takmörkunum á frelsi í atvinnurekstri, skaðlegri fákeppni og samkeppnishömlum ásamt því að auðvelda aðgang nýrra aðila að markaðnum.  Engu að síður er óhjákvæmilegt eftir þau áföll sem orðið hafa í íslensku efnahags- og atvinnulífi að taka til skoðunar hvort bæta megi regluverk samkeppnismála.

Verkefni næstu missera og ára er að endurreisa efnahagslífið á ný, hefja nýja sókn til framtíðar.  Til þess að það takist þarf skýra framtíðarsýn, áræðni og hugmyndaauðgi.  Leita þarf allra leiða til þess að skapa grundvöll fyrir atvinnuuppbyggingu á öllum sviðum.  Það verður gert með því að stuðla að aukinni nýsköpun í atvinnulífinu, rannsóknum og samkeppni á öllum sviðum.

Til þess að íslenska þjóðin nái sér upp úr þeirri kreppu sem nú geisar þarf að skapa störf og verðmæti.  Þar verður einkageirinn að vera drifkraftur.  Ríkið á ekki að vera leiðandi í atvinnulífinu og fólkið í landinu í vinnu hjá því.

Það er mikilvægara en nokkru sinni fyrr að skapa umhverfi og hvata fyrir einstaklinga og fyrirtæki til að fjárfesta, taka áhættu og skapa.  Það verður ekki gert með umfangsmiklum ríkisrekstri sem kæfir alla samkeppni, nýsköpun, framþróun og aukna verðmætasköpun.

Á þeim þessum grunni ætlar Sjálfstæðisflokkurinn að standa að endurreisn efnahagslífsins.

Velferð byggð á varanlegum grunni

Birgir Ómar Haraldsson

Hugmyndir í þessum kafla grundvallast á þessu hugtaki „velferð eða hagvöxtur byggður á varanlegum grunni“.  Velferð byggð á varanlegum grunni mætti kalla „snjalla, skynsama og raunhæfa hagfræði“. Nálgast skal hagvöxt með nýjum gildum og aðferðum og ekki síst nota ný vinnubrögð.

Velferð byggð á varanlegum grunni grundvallast á raunhæfu mati á aðstæðum, forskoti hvers þjóðfélags, samhæfingu þess og stjórnun. Aðstæður þjóðfélagsins í dag þarf eigi að fjölyrða um utan þess að leggja áherslu á raunhæft mat og aðgerðir.  Forskot íslensks þjóðfélags er margskonar, t.d. mikill mannauður, ríkar náttúruauðlindir, sterkir innviðir og margt fleira mætti telja.  Samhæfing snýst um að samhæfa aðgerðir í þjóðfélaginu t.d. að sveitarfélög fjárfesti í innviðum í takti við eðlileg markmið um eftirspurn eftir lóðum. Stjórnun er að stýra öllum þáttum þjóðfélagsins af skynsemi og þá átt við að stjórna lagaumhverfi, eftirspurn eftir fjármagni, sveitarfélögum, opinberum fjármálum, peningamálastefnunni og öllum meginþáttum þjóðfélagsins með það að markmiði að hagsæld verði sem mest og sé til framtíðar.   Það er ríkisstjórnarinnar að stýra þjóðfélaginu eins og það er skipstjórans að stýra skipi sínu.  Meginþættir þjóðfélagsins þ.e. allir þeir þættir sem hverju sinni hafa mestu áhrif á hagsæld sé haldið utan um af einni stofnun þannig að ákvarðanataka ríkisstjórnar verði í takti við aðstæður og framtíðarsýn landsins. 

Hugmyndafræðin grundvallast ekki síst á að stjórna þjóðfélaginu með markvissum hætti og skýrri framtíðarsýn en samhliða virkja framtak og eldmóð einstaklingsins.

Með þessa hugmyndafræði að leiðarljósi væru brýnustu verkefnin mitt í öldudal kreppunnar til dæmis.....

ü  Í fyrsta lagi að ríkisstjórn landsins grípi til réttra aðgerða á réttum tíma. Ríkisstjórn landsins vinni þétt með verkalýðshreyfingunni, atvinnulífinu og öllum hagsmunaaðilum að endurreisnaráætlun íslensks þjóðfélags.  Áætlunin taki á öllum meginþáttum þjóðlífsins þ.m.t. hverskonar störf ætlunin er að skapa hérlendis, verðbólgumarkmið, vaxtastig, hagvexti og öllum helstu hagstærðum sem hafa áhrif á hagsæld og hagvöxt.  -  Skammtímalausnir mega ekki koma niður á langtímaárangri – stjórnvöld mega ekki veigra sér við að taka óvinsælar ákvarðanir og verða að leita allra leiða til að skapa um þær samstöðu sé þess nokkur kostur.  Ríkisfjármálum verður að vera stýrt á ábyrgan hátt, sérstaklega í kreppunni, en útþenslunni verður að linna líka til lengri tíma litið.  Samhæfi þarf úrvinnslu þjóðhagslegra upplýsinga til að samhæfa aðgerðir ríkis, sveitarfélaga og atvinnulífsins og gera ákvörðunartöku markvissa.

ü  Í öðru lagi að skapa varanlegt fjármálakerfi sem þjónar almenningi og fyrirtækjum með framúrskarandi hætti.  Ná þarf tökum á gengi krónunnar og ef það er lausn að semja við eigendur jöklabréfa að skipta þeim út fyrir ríkisskuldabréf til 5, 10 eða 15 ára þá skal ganga rösklega til verka!  Þannig þarf að kortleggja allar aðgerðir sem þarf að grípa til þannig að gengi krónunnar styrkist.  Ræða þarf við alla kröfuhafa þar sem lykill að fjármagni og sérstaklega erlendu fjármagni sem og virkni bankanna ræðst af þátttöku þeirra. 

ü  Í þriðja lagi og samhliða uppbyggingu fjármálakerfisins verði hrundið af stað markvissum aðgerðum til að reisa við atvinnulífið. SA, VÍ, ASÍ og fleiri aðilar hafa komið með ítarlegar tillögur fram og nú þegar hefur verið fundað með þessum aðilum og nú ríður á að flokka aðgerðir eftir áhrifamætti þeirra. Þannig verður verkefnum og aðgerðum forgangsraðað eftir skilgreindum og gegnsæjum atriðum t.d. hvað skapar mestan fjölda starfa á sem skemmstum tíma, fyrir þá sem eru atvinnulausir í dag o.s.frv. Á vissan hátt þarf þjóðarsátt í dag!  

ü  Í fjórða lagi verði gripið til aðgerða gagnvart heimilunum ,nýlega kom fram athyglisverð tillaga sem er að þeir sem hafa keypt heimili eftir 2005 geti skuldbreytt helmingi sinna skulda í kúlubréf þ.e. eingöngu eru greiddir vextir og jafnvel engir næstu tvö ár eða þann tíma sem samdrátturinn mun vara. Leita þarf álíka lausna, meta kosti og galla og valkosti en umfram allt grípa til aðgerða! Ef heimilin hafa ekkert ráðstöfunarfé þá verður eftirspurn lítil sem engin og þeim mun erfiðara fyrir atvinnulífið að ná sér á strik. Leggja þarf af frasakenndan talsmáta og grípa frekar til raunhæfra aðgerða sem skapa þá umgjörð um okkar heimili að hér vaxi úr grasi heilbrigðir, skapandi og góðir einstaklingar sem halda áfram því uppbyggingarstarfi sem við ætlum nú að hefja! - Verum raunhæf og skiljum aðstæður fjölskyldna og tökum síðan til markvissra aðgerða.  Glæðum neistann meðal ungs fólks í stað þess að valda því ótta um framtíð sína!  Notum tækifærið og horfum til Norðurlandanna með lánafyrirkomulag til húsnæðiskaupa og vinnum það með lífeyrissjóðum landsins.

ü  Í fimmta lagi verða allir að skynja það jafnvægi sem þarf að ríkja hérlendis. Jafnvægi hefur margar birtingarmyndir t.d. verða fyrirtæki að gæta vel að verðlagningu eða álagningu þar sem há álagning minnkar eftirspurn sem hamlar vexti þeirra. Virk samkeppni skapar einnig visst jafnvægi og því þarf að gæta að virkri samkeppni.  Jafnvægi þarf að ríkja í samræmingu verkefna t.d. milli sveitarfélaga og ríkisins. 

ü  Í sjötta lagi þarf að byggja upp verðbréfamarkaði hérlendis og kanna með hvaða hætti væntanlegur fjárfestingasjóður lífeyrissjóðanna getur selt og skráð fyrirtæki á markað. Tvinna mætti saman þennan fjárfestingasjóð eða fasteignafélög og skattaafslátt í tengslum við skráningu á markaði. Endurvekja þarf traust á fjármálamarkaðnum og það tekur tíma en það þarf að hefjast handa, láta hendur standa fram úr ermum.

ü  Í sjöunda lagi þarf að efla þarf samráð og auka markvisst samstarf við lífeyrissjóði landsins og t.d. byggja skipulegan verðbréfamarkað í samstarfi við þá.  Ekki má ekki gleyma að það eru góðir stjórnarhættir sem skapa góðan og traustan verðbréfamarkað og má benda á útgáfu Viðskiptaráðs Íslands í þessum efnum.   Má samhæfa aðkomu lífeyrissjóða að nýsköpun og skattaafslátt til slíkra fyrirtækja?  Má gefa almennt skattaafslátt fyrir að auka rannsóknir og þróunarstarf hérlendis?  Mætti sameina aðila sem eru að vinna að nýsköpun og tvinna saman þá aðila og lífeyrissjóði?

ü  Í áttunda lagi þarf ríkið draga úr ríkisrekstri og að taka af festu á opinberri stjórnsýslu sem og endurskoða rekstur sveitarfélaga. Það er staðreynd að það er ekki opinber starfsemi sem rífur okkur uppúr kreppunni! Það er einkageirinn sem það gerir og þessi staðreynd þarf að vera öllum ljós m.a. opinberum aðilum.  Sveitarfélög hafa verið í innbyrðis samkeppni um íbúa og atvinnufyrirtæki og hafa fjárfest grimmt undanfarin ár.  Þannig er hugsanlegt að þau hafi magnað eignabóluna fyrst með lóðaskorti en svo átt þátt í fallinu með gríðarlegu framboði af lóðum. Sveitarfélög sem og ríkið eiga einmitt að dempa sveiflur í hagkerfinu en ekki magna þær.  Sameina mætti sveitarfélög t.d. hér á höfuðborgarsvæðinu sem og víðar en hagræðing er augljós. Á tímum sem nú ríkja ættu sveitarfélögin að lækka álögur á fyrirtæki og einstaklinga enda ekki sjálfgefin staðreynd að velta afleiðingum slæmra ákvarðana á þessa aðila.  Stjórnvöld sýni gott fordæmi og fari í gagngera endurskoðun á ríkisrekstri.  Hægt að spara dágóðar upphæðir með skynsamlegum niðurskurði.  Nauðsynlegt að standa vörð um þau verkefni sem sammælst er um að skattfé skuli standa undir.  Önnur verkefni væri hugsanlega hægt að koma í hendur einkaaðila og þannig ýta undir ýmis konar atvinnusköpun í einkageiranum ásamt nauðsynlegri hagræðingu hjá ríkinu.  Slíkt gæti einnig haft í för með sér jákvæða þróun í atvinnuuppbyggingu á landsbyggðinni.

ü  Í níunda lagi þarf að draga úr sóun hverju nafni sem hún birtist.  T.d. mætti meta hvort sameina mætti ríkisstofnanir o.m.fl.  Hættum að sóa hugmyndum og tíma. Finnum markmið sem eru skynsöm, auðskiljanleg og virka „núna“ en sé samt varanleg til framtíðar.  Tryggjum að sóun hverfi hjá ríki sem og sveitarfélögum og starf þeirra einkennist af fyrirmyndar vinnubrögðum.  Tryggja þarf markvissa upplýsingavinnslu helstu hagstærða til að ríki, sveitarstjórnir, fyrirtæki, einstaklingar o.fl. geti tekið skynsamar ákvarðanir.

ü   Í tíunda lagi þarf að endurheimta traust landsins og láta það fylgja kennslusögunum um Ísland að það hafi lent í einni dýpstu kreppu sem um getur en vegna einstaks átaks landsmanna þá vann landið sig úr erfiðri stöðu á það skömmum tíma að annað eins hefur ekki þekkst! 

Utan þess sem að ofan greinir og er einkum forgangslisti aðgerða til að endurreisa þjóðfélagið með það markmið að hagvöxtur skili sér sem fyrst.  Endurmeta þarf gildi t.d. með upptöku siðareglna sbr. siðareglur Verkfræðingafélags Íslands.  Hættum að sóa hugmyndum og tíma. Finnum markmið sem eru skynsöm, auðskiljanleg og virka „núna“ án þess að tapa sýn á langtímahagsmuni og marmið.  Upplýsum þjóðina um stöðu þjóðarbúsins t.d. með því að ný Þjóðhagsstofnun gerir almenningi kleift að lesa helstu hagstærðir.  Hættum frasakenndu tali og tölum við fólkið með markvissum hætti enda eru Íslendingar einstaklega hæft og upplýst fólk.  Kjarkur og þor eru grundvallarþættir í sálu lands og þjóðar – það hefur hins vegar skort á raunsæi og skipulagningu.  Virðum orkunýtingu og förum vel með orkulindir okkar og bæði hvað varðar nýtingu þeirra og ekki síst til hvaða verkefna þær eru nýttar.

 

Til að taka af allan vafa er „velferð byggð á varanlegum grunni“ EKKI forsjárhyggja af neinu tagi!  -  Kjarninn er að þjóðarbúinu sé stjórnað eins og heimili eða fyrirtæki þ.e. hagsýni, árangur, skipulag, markmið og mannleg gildi ráði ríkjum.  Þannig setji stjórnvöld sér markmið og leiðir að markmiðum eins og hvert annað vel rekið fyrirtæki.  Ríkið hefur þó önnur markmið en fyrirtæki og einkum félagsleg en í störfum sínum á ríkið að tileinka sér framúrskarandi vinnubrögð í daglegri starfsemi og við gerð framtíðaráætlana.  Þannig skapar ríkið ramman af þjóðfélagi sem einkennist af tækifærum þar sem íbúar geta látið drauma sína rætast. 

 

Við eigum einstakt tækifæri til að byggja upp einstakt þjóðfélag og það er Sjálfstæðisflokksins að leiða það starf.  Leiði hann ný vinnubrögð mun flokkurinn skapa sér viðvarandi og verðugan sess meðal þjóðarinnar.

 

 

Hvað á að gera og hvað skal varast

Það sem þarf að gera er.......

1.      Ríkisstjórnin geri strax tímasetta áætlun þar sem tilgreindar eru aðgerðir til endurreisnar, flokkaðar eftir mikilvægi, árangursvon, sjálfbærni og framkvæmanleika, um leið og áætlunin liggur fyrir verði henni fylgt út í æsar og jafnvel sett í lög.

2.      Ríkisstjórnin geri í framhaldi tímasetta langtíma aðgerðaskrá til þriggja ára, þar sem kostnaður og tekjur eru skilgreindar, umrædd áætlun verði leidd í lög.

3.      Heimilum verið boðið upp á kúlulán til 2012 þar sem óviðráðanlegar skuldir verði settar inn verðbætt en með lágmarks vöxtum.

1. Viðskipti skapa störf, og því er heiðarleg, vel grunduð og sanngjörn samkeppni sem skapar fjölbreytt atvinnulíf nauðsynleg hverju samfélagi og einn lykillinn að uppbyggingu hins hagsýna hagkerfis framtíðarinnar.

5.      Skattkerfi verði breytt þannig að hvatning aukist til rannsókna og nýsköpunar innan núverandi atvinnulífs.

6.      Skattkerfið verði tekið til endurskoðunar og einföldunar á grunni gegnsæis, réttlætis og í takti við hið hagsýna þjóðfélag.

7.      Ríkisstjórnin þarf að skýra aðkomu sína að stjórnun bankanna, og undirbyggja eðlilega þátttöku þeirra í uppbyggingarstarfi.

8.      Það þarf að endurreisa trúverðugan verðbréfamarkaði, með endurskoðun reglna og tímabundnum skattafslætti vegna hlutabréfakaupa. Koma þarf ríkiseignum fljótt í dreifða eign landsmanna með gagnsæjum hætti.

9.      Ríkisstjórnin efli samráð og auki markvisst samstarf við verkalýðshreyfinguna, samtök atvinnulífs og lífeyrissjóði landsins um fjárfestingar og uppbyggingu.

10.  Ríkisstjórnin þarf að fara af stað með endurskoðun á skiptingu verkefna og tekjuskiptingu  við sveitarfélög. Auka þarf samráð og forðast sóun.

11.  Sjálfstæðisflokkurinn stofni siðanefnd sem er fulltrúum flokksins til stuðnings í siðferðislegum álitaefnum.

12.  Gæta þess að umburðarlyndi ríki gagnvart hugmyndum og skoðunum annarra og að málefnaleg og rökstudd gagnrýni sé viðurkennd sem orðið seigir þ.e. „rýni til gagns“

13.  Endurheimta þarf traust landsins með því að sýna að við horfumst í augu við mistök fortíðar, lærum af þeim og verðum þekkt fyrir að hafa unnið okkur út úr núverandi ástandi með glæsibrag.

 

Það sem þarf að varast er.......

1. Skort og tafir á upplýsingum og vöntun á gagnsæi.
2. Lausatök á stjórn og aðgerðum ríkisstjórnar og flótti undan ábyrgð
3. Misræmi í aðgerðum, t.d. ríkisstjórnin mælist til slaka í innheimtu en stofnanir og bankar keyra innheimtu af hörku.

4.      Aðgerðir sem fresta vanda fólks án þess að skilgreint sé hvað taki við að lokinni frestun.

5.      Aðgerðir sem eru settar í gang til vinsældaveiða og skamms tíma.

6.      Aðgerðir án skilgreinds kostnaðar, takmarks og árangurs.

1. Klíkuskap og spillingu við endurúthlutun þeirra gríðarlegu eigna og gæða sem ríkið situr nú uppi með.Varast skal sýndarmennsku í þjóðfélagsumræðu og sýna ábyrgð til orðs og æðis

8.      Aðgerðarlaust orðagjálfur sem hlaðið er „stefnt skal að“ og þess háttar frösum, og gæta þess að umræðan sé byggð á rökum og staðreyndum.

9.      Hroka gagnvart þegnunum í samræðum, upplýsingagjöf, yfirlýsingum og aðgerðum.

10.  Fórna ekki langtímahagsmunum fyrir skammtímagróða.

 

Lokaorð

 

Arfleifð okkar ræðst af dómi afkomenda okkar og hlutskipti þeirra. Verndun sjálfstæðis og samfélags þar sem einstaklingurinn er frjáls og getur eflt sína farsæld í öryggi og sátt við samfélagið byggir á því að grundvallargildi  Sjálfstæðisstefnunnar séu virk í uppbyggingu á nýju samfélagi.

Ábyrgð okkar er að sjá til þess að frelsi einstaklinga verði ekki öðrum að skaða. Ábyrgðarlausa hegðun má ekki umbera. Traust byggir á því að einstaklingar, fyrirtæki og stjórnvöld sýni ábyrgð og byggi þannig upp siðferði og sátt í samfélaginu. Grundvallarsjónarmið Sjálfstæðisflokksins um að einstaklingur hafi frelsi til að velja og sýni ábyrgð, er forsenda þess að virkja megi slíkt traust á milli aðila í samfélaginu.

Við teljum að samfélagið þurfi að taka stöðuna eins og hún er og byggja á raunhæfri skoðun en ekki óskhyggju. Við teljum að endurreisn byggi á eðlilegri samkeppni og frelsi en ekki forsjárhyggju og stöðnun. Við teljum að það þurfi að virkja mannauðinn í samfélaginu með virkum aðgerðum til að styðja og styrkja athafnarþrá og sköpunargleði sem býr í okkur.  Markvissar aðgerðir þarf til þess að fá fram virkari viðbrögð og skjótari endurreisn.

Hin sígildu gildi Sjálfstæðisstefnunnar verða og eiga að vera efniviður og stefna okkar allra við það uppbyggingarstarf sem framundan er, starf þar sem allir þurfa að koma að og hafa sitt að segja. En til þess að flokkurinn geti orðið málsvari í þessum málum öllum þarf hann einnig að taka til í eigin garði í því fellst til dæmis að Sjálfstæðisflokkurinn gangi fram með skýru fordæmi með því að setja siðareglur til þess að efla starf flokksins. Og að það verði sett upp siðanefnd til þess að takast á við álitamál í stjórnmálaumræðunni og styðja þannig starf flokksins og forsvarsmanna hans. Með því mætti leggja grunn að grasrótarvettvangi fyrir umræðu og upplýsingagjöf um málefni sem lúta að siðferðilegum álitamálum sem upp koma og skaðað geta flokkinn og fulltrúa hans.

En þrátt fyrir að nú séu tímar erfiðleika og hruns þá má aldrei gleyma, né missa sjónar á því að Íslendingar hafa allar forsendur og möguleika til þess að rísa upp úr þeim erfiðleikum. Við höfum margsýnt að í þjóðinni býr kraftur sem engu er líkur og sama á hverju gengur þá stöndum við ætíð bein og tökumst á við það sem í fang okkar fellur.

Sjálfstæðisflokkurinn getur verið sá burðarbiti umræðu og aðgerða sem þjóðin þarf á að halda og mun að sjálfsögðu standa undir þeim kröfum og væntingum sem til hans eru gerðar í framtíðinni rétt eins og hann hefur staðið undir þeim í fortíðinni.

Þau gildi sem Sjálfsstæðisflokkurinn hefur fylgt allt frá stofnun 1929, eiga enn við í dag og hafa verið leiðarljós forystumanna flokksins og flokksins sjálfs síðan þá.  Jón Þorláksson orðaði það svona í grein í Heimdalli 1930 skömmu eftir stofnun Sjálfstæðisflokksins,

“Sjálfstæðið inn á við með einstaklingsfrelsi og atvinnufrelsi er hinn annar höfuðþáttur stefnunnar. Að hver einstaklingur fái að efla krafta sína og neyta krafta sinna innan marka laga og siðgæðis sjálfum sér, sérhverri stétt og þjóðinni allri til aukinnar velgengni og menningar...”

Við þessi orð Jóns Þorlákssonar er í raun engu að bæta.