2. drög - Gildismat endurreisnarinnar, Steinn Logi Björnsson

Steinn Logi Björnsson.

Á hvaða gildum byggjum við nýja atvinnusköpun og framfarir?

I.

Eðlilegt er að spurt sé hvort gildismat íslensku þjóðarinnar hafi brenglast á síðustu misserum og árum og að það eigi sinn þátt í því hvernig komið er?  Ef svo er, hvaða gildi eru það þá sem við eigum að hafa í heiðri við endurreisn efnahagslífsins, sem er í rústum  og þjóðfélagsins alls,  sem nú er í sárum?

II.

Þegar horft er yfir sviðið virðist sem síðustu misseri og ár hafi verið einn allsherjar dans í kringum gullkálfinn.  Gífurleg umfjöllun um peninga og auð í öllum fjölmiðlum.  Menn virtust keppast um að berast á og yfirbjóða hver annan í þeim efnum.  Eitthvað sem er andstætt því þjóðareðli sem við fram til þessa þekkjum.  Umfjöllun fjölmiðla var í aðdáunartón.  Meirihluti þjóðarinnar var auðvitað ekki þátttakandi í þessu, heldur horfði á og skildi ekki hvað var í gangi.  Nú þegar allt er hrunið, virðist sem þau gildi sem dansað var eftir, hafi verið græðgi, óhóf, virðingarleysi, agaleysi  og óforsjálni.  Skaðinn sem skeður er, nær langt út fyrir hóp þeirra sem dönsuðu sem ákafast og allt þjóðfélagið í sárum í brunarústunum. Hvað brást? , spurja menn.  Er þetta afleiðing af frelsisvæðingunni sem Sjálfstæðisflokkurinn barðist fyrir?  Afleiðing einkavæðingarinnar og eflingu einkaframtaksins? Afleiðing Ný-frjálshyggjunnar?  Eru þá frelsi og einkaframtak vond gildi en höft og ríkisvæðing betri?, er spurt.

III.

Þau gildi sem Sjálfsstæðisflokkurinn hefur fylgt allt frá stofnun 1929, eiga enn við í dag og hafa verið leiðarljós allra forystumanna flokksins og flokksins sjálfs síðan þá.  Jón Þorláksson orðaði það svona í grein í Heimdalli 1930 skömmu eftir stofnun flokksins:

“Sjálfstæðið inn á við með einstaklingsfrelsi og atvinnufrelsi er hinn annar höfuðþáttur stefnunnar. Að hver einstaklingur fái að efla krafta sína og neyta krafta sinna innan marka laga og siðgæðis sjálfum sér, sérhverri stétt og þjóðinni allri til aukinnar velgengni og menningar...”

Út úr þessum pistli má lesa þau sömu gildi sem fylgt hafa Sjálfstæðisflokknum æ síðan í ýmsu formi og með mismunandi áherslum á hverjum tíma:

Sjálfstæði, frelsi, athafnafrelsi, löghlýðni, siðgæði, jafnrétti, samhugur, metnaður.

Þar sem hugmyndafræðileg barátta gegn vinstri öflum “var” svo lengi um  atriði eins og frelsi og einkarekstur á móti höftum  og ríkisafskiptum, er eðlilegt að áhersla á þau gildi hafi verið meira áberandi í málflutningi Sjálfstæðismanna á meðan og minna borið á hinum. E.t.v. brugðumst við Sjálfstæðismenn að halda þeim nægjanlega á lofti.  En þau eru engu að síður mjög sterk gildi Sjálfstæðisstefnunnar og ber að halda þeim fram, kannski aldrei sem nú.  Siðgæði, jafnrétti, samhugur, löghlýðni, þurfa að öðlast aukinn sess í því gildismati sem endurreisnin byggir á.  Þetta er mjög nauðsynlegt til að flokkurinn og yfirvöld almennt öðlist “traust” og að “stétt sé með stétt” í endurreisninni.   Kannski er þó brýnasta og fyrsta verkefnið, að byggja upp þetta traust á milli fólks og “stétta” til að endurreisnin geti gengið friðsamlega og snurðulaust fyrir sig. 

      Hin sígildu gildi Sjálfstæðisstefnunnar eiga að vera gildi endurreisnarinnar þar sem traust ríkir.